miércoles, 13 de diciembre de 2017

SANTA CRUZEN GERRILARIAK, ARAMAION ETA ARRASATEN

Santa Kruz apaiza eta bere gerrilariak
Sarritan ekarri ditut txoko honetara Santa Kruz abadearen gaineko albisteak. Oso pertsonaia  interesgarria iruditu zait beti eta bere nortasun korapilatsua ikertzeko modukoa dela iruditzen zait. Euskal Herriko mendietan bere abenturak korritu zituenetik Kolonbiako bazterretan jesuita bezala burututakoetaraino bada tarte luze bat, elduaindarraren izaera kontrajarria ongi baino hobeto azaltzen duena.
Nikolas Lasa,
"Mikoles Itxaso"
Santa Cruz apaiza ez zen karlistadako gerrilLan gauza handirik izango atzetik eduki izan ez balitu bere soldaduak, bere gerrillariak. Eta horietako batzuen berri txikitxoa eman nahi dut gaur, nire eskuetara iritsi zen aldizkari batetik ateratako informazioa hona aldatzen. “Estampa” da agerkaria, eta 1930ko abenduaren 20an “Cuando íbamos con el cura Santa Cruz” tituluko erreportaia-sail bati "Ahora" egunkarian ekingo ziola abisatzen zien irakurleei.

Zazpi gerrillari dira gaur hona agertzen direnak. Santa Kruzekin egin zireneko oroitzapenak mahai gainean jartzeko prest zeudenak.

Manuel Elola,
 "Manuel Iturrino"
Erreportajeak publikatu egin ziren urte hartako abenduaren 25 eta 1931ko urtarrilaren 2 bitartean, "Estampa"ren taldeko zen "Ahora" egunkarian.  Vicente Sanchez Ocaña kazetariaren idazkiak oso interesgarriak dira, Santa Cruzen abenturak ezagutzeko, bertatik bertara.
Abenduaren 20ko alean irakurtzen dugu, Sanchez Ocañak Gipuzkoako mendietan – “allá en las montañas de Guipúzcoa, en los lejanos caseríos donde viven retirados”- hilabete oso bat eman zuela eta gerrilari ohiekin elkarrizketa luzeak izan zituela.

“Es, en suma, la historia completa de una guerrilla, de la última guerrilla española, contada por los guerrilleros mismos” zioen
Luis Mª Portugal
artikuluak, eta etorriko ziren zortzi ekarpenen aurrerapena
egiten zuen:

“Siete guerrilleros de Santa Cruz que aún viven cuentan cómo se formó la partida del Cura. La partida más famosa de la última guerra carlista; y narran de un modo vivo y ameno sus más emocionantes aventuras. En la primera información titulada: “Yo le ayudé a huir de Hernialde” un sacerdote, Don Elías Arteaga, cuenta cómo Santa Cruz, auxiliado por él, escapa, disfrazado, de su parroquia, cuando las tropas del Gobierno llegan a prenderle.


Jose Domingo Aizpurua
En la segunda, “La partida se reúne” los siete veteranos supervivientes evocan los comienzos de la lucha, la figura de Santa Cruz, los tipos legendarios de sus compañeros. La tercera, “Don Manuel está en capilla” es  el dramático relato de la captura del cabecilla por las tropas de Primo de Rivera, de su prisión en Aramayona, esperando la muerte y su fuga novelesca.

Ignazio Roteta
En la cuarta, “Dos mil duros por la cabeza del cura” los guerrilleros pintan la guerra sin cuartel, las acechanzas contra la vida del Cura cabecilla, la formación de su “Guardia negra” En la quinta “¡Y tira al negro!” los viejos soldados del Cura siguen hablando de la lucha, cada día más violenta, más enconada. La sexta, “Gure aita” es un paréntesis sentimental. Los veteranos recuerdan enternecidos a Santa Cruz, en su vida íntima. Santa Cruz, el duro, el despiadado guerrillero, era para sus chicos un buen padre: “Gure aita” La séptima, “El día que matamos a Egozkue … el día que matamos a los carabineros” tiene una enorme emoción. Los viejos soldados del Cura nos hacen asistir al fusilamiento de Egozkue,
Martin Azurmendi
el desgraciado capitán carlista de trágico signo, y al de los carabineros de Endarlaza. Y en la octava, “El se ha marchado” los ex-partidarios cuentas el final de su aventura: la marcha de Santa Cruz a Francia, la disolución de la partida, la súbita vuelta del cabecilla, su alzamiento contra Lizarraga, su fracaso, su definitiva huída…”

Ziurtatu ezin dudan arren, zazpi gizon haiek Aramaio eta Arrasateko bazterretatik - gogoratu 1872ko abuztuaren 6 ospetsua-  ibiliko zirela esan liteke, okertzeko beldur handirik gabe. Besaide aldean antzeman zuten Santa Cruz eta Aramaioko Udaletxera eraman zuten preso 1872ko abuztuaren 10ean. Colombiako San
Salustiano Iturriotz
Ignazio misio jesuitikoan hil zen, hain justu beste abuztuaren 10 batean, baina 1926koan.

Zazpi gerrillari haien izenak: Nikolas Lasa (a) Mikoles Itxaso; Manuel Elola (a) Manuel Iturrino, Luis María Portugal, Jose Domingo Aizpurua, Ignazio Roteta, Martin Azurmendi eta Salustiano Iturriotz.

Argazkiak: JMVM


miércoles, 6 de diciembre de 2017

JOSE ERRASTI. ARRASATEKO FUTBOL ENTRENATZAILEA



Jose Errasti Azurmendi
Arrasateko futbol historian hainbat izan dira entrenatzaile lanetan ibili direnak. 1912 sortu zenetik, herriko futbol taldeak – Club Deportivo Mondragón, Mondragón Club de Futbol, Juventud Deportiva Mondragón, Goizeko Izarra, UCEA edo beste izenen baten babespean- hamaika bat lagun eduki ditu, baloia arerioaren atean sartzen ahalegindutako mutil (eta neska) multzoaren prestakuntza fisikoa eta taktikoa prestatzen. Guztietatik nik txoko honetara bat ekarri nahi dut. Ez dakit onena izango ote zen. Baina idazki honen protagonistak eraman zuen Juventud Deportiva Mondragón honen lorpenik handienera, eta horixe da arrazoia aukeratua izateko. 

Errasti I, 1940an
Jose Errasti Azurmendi, Errasti I, 1920ko urtarrilaren lehenean jaio zen Arrasaten. Gurasoak Benito eta Juana ziren, arabarrak. Arrasatera bizitzera aldatu eta herrian Bar Errasti ipini zuten Estazioko Kalean, egungo Nafarroa Etorbidean. Bikoteak zazpi seme alaba izan zituen – Jose, Pilar, Rosario, Jesus, Pedro, Rikardo eta Julian. Sendiko mutilak oso kirolari trebeak izan ziren futbolean eta pilotan nabarmenduz. Aurreko batean ekarri nuen txoko honetara Jesus Errasti “Lawton”en kirol istorioa; eta futbolean ere Julian maila oneko jokalaria izan zen, 1960-70 hamarkadan. 

1943ko Mondra, Maalan; Errasti, zutik lehena ezkerretik
Hamasei urterekin hasi zen Jose futbolean, Maalako zelaian. Eta aurki bihurtu zen urte haietako taldekiderik sendoenetakoa. Lehen argazkian ikus dezakegu, 1938an, Maalako futbol zelaian. Lehen argazkian ikus dezakegu, 1938an,gerra zibilean, Maalako futbol zelaian. Hortxe ageri zaigu argazkian, hirugarrena zutik ezkerretik, goi mailako futbolaren historian ageriko diren kide batzuekin: Patri, Sologaistoa, Errasti, Bolinaga, Monti, Arriaran, Etxebarria, Bedia, Heriz, Mañiko eta Balanzategi. 

Ondarruko Aurrera ekipoan. Hirugarrena, zutik, eskuinetik.
Mondra-n, 1949, Jose bigarrena ezkerretik, goian.
1949-05-17ko kirol kronika
Sei bat denboraldi egin zituen herriko futbol ekipoan eta egun batetik bestera Ondarruko Aurrerak fitxatu zuen, afizionatu arrasatearren penarako. Talde hartan bi kide ohi arrasatearrekin batera ibili zen: Juan Jose Uribarren eta Ramon Heriz. Baina Josek ez zuen Bizkaiko herri hartan denboraldi pare bat gehiagorik egin. 1948rako ostera zegoen bere jaioterriko taldean, barruan zeukan guztia ematen.


Futbolari bezala karrera laster amaituko zitzaiola jabetuta, entrenatzaile izateko probintzia mailako ikastaroetan apuntatu zen eta baita titulua atera ere. Eta jokalari denboran emandako guztia seriotasun berdinarekin  eskaini zuen futbolari berriei erakusten ere. Berriei eta, hasieran, berarekin batera Mondran aritutako lagunei ere. 

1955-56ko taldearen alineazio bat (1)
Eta hain zuzen, taldekide ohi batzuekin lortu zuen Errastik – Errasti I- bere erdiespenik loratuena, 1955-56 denboraldian. Hirugarren mailako txapeldun geratu zen ekipoa eta bigarrenera igotzeko kanporaketak jokatu zituen. Errastiren taldeak oso itxura ona eman zuen baina futbol profesionalaren errealitatera makurtu behar izan zuen bere burua.

Iturripen, 1966an; Laso, Arriaran eta Roderorekin
Jokalari onak eta entrenatzaile serioa. Horrela definitzen zuen prentsa espezializatuak Juventud Deportiva Mondragon taldea. Eta azpimarratu behar da Jose Errasti gizon serioa zela bere lanean. Ongi ezagutu zutenek diotenez, beti ikasten ari zen, arlo guztietan, bere prestakuntza teorikoa altxatu nahian.

Jose Errastiren omenezko partidua

Jose Errastik Mondra ekipoa izan zuen begiko bizitza osoan. Entrenatzera herritik kanpo ere joateko eskaintzak izan zituen arren Arrasateko berotasuna nahiago izan zuen. Eta futbol zelaietako erakartasunari 1967an egin behar izan zion agur, lan profesionalak 
denbora asko kentzen baitzion. Herriko futbol zaleek omenezko ekitaldi bat eskaini zioten Iturripen. Horrela amaitzen zen, ziurrenik Arrasatek eman duen futbol entrenatzailerik enblematikoenaren karrera.
Mondrako jokalari ohiak; Jose erdiko lerroan lehena, ezkerretik

Fagor elektronikan jubilatu zen 1980an, bihotzak abisu bat eman ondoren. Hala ere, ez zen kikildu eta ariketa fisikoak osasunerako duen ontasunaz jabetuta Arrasateko jubilatuei gimnasiako klaseak ematen hasi zen, Musakolako Polikiroldegian. Horretarako ere berregokitu behar izan zuen bere burua, iharduneko futbolistenak bezain gorputz ez hain malguetarako teknikak ikasiz.
Jose, 1971an, Ikastolen aldeko partidu baten ostean

Jose Errasti Felisa Ibarrarekin ezkondu zen eta lau seme izan zituen bikoteak: Joxe, Benito, Aitor eta Agustin. Kirolak eta lanak uzten zioten astia Udalpe elkartean ematen zuen, eta sanjuanetako danborradan esku hartzen zuen, zintzo-zintzo, lehen ediziotik. Jose, gaurko gure protagonista ahaztezina, 1993ko apirilean hil zen. 

(1) Futbol zelaia: Utebo (Zaragoza) 1956ko ekainaren 3. Bigarren mailara igotzeko kanporaketa zen eta Mondrak galdu egin zuen 3-0; baina Iturripen maiatzaren 27an 9-0 irabazi zuenez gero, hurrengo kanporaketarako klasifikatu zen. Arerioa, Tarragonako Gimnastikoa izango zen.
Alineazioa honakoa izan zen: Moreno, Larrañaga, Arregi, Divino II, Egidazu, Aranburu, Sebastian (ordeko atezaina) Makurtuta: Guridi, Agirre, Bonba, Gutierrez eta Tololo. Entrenatzailea: Jose Errasti.


Argazkiak: Benito Errasti, JMVM

Arrasateko futbolari buruz gehiago:
ANGEL ARREGI

IMANOL ZEZIAGA "DIVINO I"

JOSE MARTINEZ DE UBAGO

PATRI EGIDAZU

JESUS ERRASTI "LAWTON"

MONDRA: 1912
 


















miércoles, 29 de noviembre de 2017

ALFONTSO XII.ren HILETA ELIZKIZUNAK ARRASATEN. 1885

Alfonso XII
Alfonso XII. espainiar erregea 1885eko azaroaren 25ean hil zen, eta bere heriotzaren ostean estatuko eliza guztietan hil-ondrak egin behar izan ziren. Arrasatera ere iritsi zen agindua eta eliza nagusiko parrokiak gonbitea luzatu zien herriko agintariei eta ospeko pertsonei.

Miguel Madinabeitia kronikagileak ematen digu erregearen aldeko hileta elizkizun haien berri, “El Noticiero Bilbaíno egunkarian, 1885eko abenduaren 12ko datarekin Arrasaten sinatu eta 3665. zenbakian argitaratutako kronikan. Hiletak abenduaren 11an egin ziren:

“Ayer viernes se celebraron en la iglesia parroquial de esta villa los funerales por el eterno descanso del que fue rey de España Alfonso XII, con asistencia del ayuntamiento, juzgado municipal y personas más visibles del pueblo, previamente invitados por el señor párroco de la misma.

Erdiko kaleko atea
En el centro de la nave principal y a mayor elevación que en los entierros ordinarios se había levantado un majestuoso túmulo, con los atributos de la monarquía, al que custodiaron e hicieron los honores de ordenanza los miqueletes de este punto, con su sargento a la cabeza, y hasta el ejército estuvo representado en el fúnebre acto por el militar retirado Sr. Vidarte, que asistió de uniforme (resultó incierto)

La profusión de luces que rodeaba el catafalco, por haber generosamente cedido todas las cofradías sus hachas, la magnífica araña, regalo del opulento Sr. Lopetegui, ejerciendo sus funciones a todo esplendor, y los ornamentos de los celebrantes, de lo más escogido de la indumentaria, daban al templo un aspecto severamente grave”

Hizki beltzez jarri dut ere, Madinabeitiaren artxiboko prentsa mozkinean bere eskuz idatzitakoa. Madinabeitiak buruz idatzi al zuen kronika? Ez al zuen Vidarte militarra – Julian Maria Vidarte Bobadilla-  elizan ikusi eta norbaitek esan zion han egon zela?

Diodan, halaber, Vidarte militarra arrasatear jatorrizko Prisca Gorosabel Sagastirekin ezkondu zela Iruñean 1870ean. Prisca Gorosabel Arrasateko Juan Pedro Gorosabel Zubillaga lege gizonaren alaba zen eta, besteak beste, 1901ean Erdiko kaleko elizatea itxi zenean han jarritako Jesusen Bihotz Sakratuko aldarea emakume horrek ordaindu zuen. Aldi berean, herriko Igandeetako Eskolen eta Otoitzeko Apostolutzaren presidenta izan zen Gorosabel Sagasti andrea.

Argazkiak: Wikipedia, JMVM