miércoles, 14 de febrero de 2018

SOLA ARRASATEARRA. GOI KALIFORNIAKO AZKEN GOBERNADOREA (3tik bigarrena)

Monterrey, 1820 inguruan
Aurreko batean ikusten genuen Arrasateko Pablo Vicente Sola Arrizabalaga Goi Kaliforniako azken gobernadorea izan zela 1815-1822 urteetan, bere egoitza Monterrey hirian zuela. Eta gaiarekin segitzen dut, beti Asun Garikano idazle eta ikerlariaren eskutik. Bera dugu Sola arrasatear sendiaren kide horren gaineko datuen biltzailea eta berari luzatzen diot eskerrona.

Oraingoan, Pablo Vicentek gobernadore bezala emandako urrats batzuk, hartutako zenbait erabaki eta arrasatearraren gaineko iritziak ezagutuko ditugu.



Bere karguan zen jadanik Pablo Vicente Sola gobernadore berria, eta fraideek kortesiazko bisita egin behar zioten Fernando VII.aren ordezkari hari. Aita Vicente de Sarria(Etxebarri, Bizkaia, 1767 - Soledad Misioa, Kalifornia, 1835) jo zuten egokiena horretarako, une horretan prefektua izateaz gain, euskal probintzietakoa zelako gobernadorea bera bezala. 

Bi fraidek lagundu zioten gobernadorearen egoitzaraino, baina Sarriak nahiago izan zuen bulegora inor gabe sartu, bere herrikidearekin bakarka hitz egiteko:

"Hala bada, saloian bakarrik sartuta, bere posizioari zegokion duintasunarekin hartua izan zen, eta hainbat konplimendu trukatu ondoren, elkarrizketa luze eta serio bat izan zuten, eta haren jarraian beste bat,
Sola arrasatearra eta euskalduna
espainiera eta euskara nahastuz, nola nagusia hala prelatua hasierako seriotasuna ahanztera bultzatu zituena.
Hala, agur esaterakoan, aspaldiko lagunak balira bezala bereizi ziren elkarrengandik" (1)

Dena den, lehenengo bilera hartan giroa hain adiskidetsua izan bazen ere, gerora bien arteko harremana ez zen ona izan, ziur aski garaiko auzi politikoei buruz bat ez zetozelako, Sola liberala baitzen, eta Sarria kontserbadorea.(2) 

Frantziskotar misiolarien artean, beste inorekin baino harreman hobea izan zuen Solak Francisco Xavier de la Concepción Uria aizarnatarrarekin, hau da, garaikideek umore onagatik goraipatzen duten fraidearekin. Elkarri egiten zizkioten gutun adiskidetsuetan Uriak euskara tartekatzeko ohitura zuen.(3)

SOLA GOBERNADOREAREN ARDURAK
Lurraldea aztertzea izan zen Solaren lehenengo ardura gobernadore gisa, eta bi urteko epean alderik alde zeharkatu zuen probintzia presidio eta misio guztietara bisitak eginez. Une horretan, bi mila eta laurehunen bat zuri bizi ziren Alta Californian; misioetako indioen kopurua, berriz, hogeita bi mila ingurukoa zen.

Misioak, hemeretzi, eginahal betean ari ziren. Eliza ederrak zituzten batzuek, eta beste batzuk orduantxe ari ziren eraikitzen. Ardi eta abere taldeen kopuruak izugarri hazita zeuden, eta zaldiak hain ugarituta ezen saldo handiak akabatzea erabaki zela, larreak animalia baliagarriagoentzat uzteko. Indioak, berriz, bakean zeuden, apostata iheslari edo "jentile" batzuek abereak lapurtzeko egindako espedizioren bat gorabehera.

Presidioak, aitzitik, ohiko egoera txarrean aurkitu zituen Solak, inbasio bati aurre egiteko edo gerraontzi bakar baten aurrean defendatzeko ezgai. Berrogeita bi kanoi baino ez zeuden lurralde osoan, eta erdiek ez zuten ezertarako balio. 

Sola aurretik egon zen Borica gobernadore gasteiztarra bezala, Kaliforniako biztanleen hezkuntzaz ere arduratu zen arrasatearra. Neurri handian bere diruarekin altxatu eta mantendu zituen mutilentzako bi eskola eta neskentzako beste bat. 1817-1818ko txostenetan erregeordeari jakinarazi zionez, kolonoak edo "izaera oneko soldaduak" arduratzen ziren umeei erlijioa, irakurketa, idazketa eta kalkulua irakasteaz(4)

Nueva Españako mapa, XIX hasieran
Mutiko neofitoentzako eskolak ezartzearen garrantziaz ere ohartarazi nahi izan zuen Pablo Vicente Solak erregeordea, etorkizunean beren arrazakoen hezitzaile bihur zitezkeela eta; eta neska neofitoak hezi beharraz ere arduratu zen, guraso eta ahaideen eraginpetik ateratzeko. Baina Mexikok ez zien Solaren asmoei aurrerabiderik eman. Monterreyko eskolan Miguel Archuleta zen maisua. Haren ikasle izan ziren, esate baterako, Mariano Guadalupe Vallejo eta Juan Bautista Alvarado, Kaliforniaren historian rol garrantzitsua jokatuko zutenak.


Solak Monterreyko eskola bisitatzeko ohitura zuen, baina ikuspegi aurreratua zuen heziketa kontuez, eta ez zuen oso gogoko han ikusitakoa:

"Doktrinaz gain beste ikasketa adar interesgarri batzuk bazeudela iradoki zion Archuletari; Ripalda eta katoia eta Ama Birjinaren bederatziurrena eta santu, martiri nahiz birjinen bizitzaz gain bazirela beste liburu batzuk, irakurtzea merezi zutenak"(6)

Solak Gazeta de Méxicoren edo Espainiako 1812ko Konstituzioaren kopiak banatzen zituen ikasleen artean, edo Don Quijoterenak, eta bere liburutegia erabiltzen uzten zien ikasle zaharrenei. Beste batzuetan, ikasleak bere bulegora gonbidatu, eta ikasketei arreta eskaintzearen garrantziaz ohartarazten zituen.

SOLA GIZONAREN IZAERA
Solaren izaerari buruzko iritziak ez datoz bat, Bancroft historialariak jasotako garaikideen hitzetan ikus daitekeen bezala. Juan Bautista Alvaradok adiskidetsu, baketsu eta bihozbera zela dio, aurreko gobernadore guztiak baino heziketa eta manera hobeen jabea. Antonio María Osioren ustez, ordea, gizon harroa zen. Mariano Guadalupe Vallejok laudorioak baino ez ditu Solarentzat, José María Romerok petraltzat eta despotatzat dauka ("hombre de mal genio y despótico") eta José Canuto Borondak diziplinazalea zela aipatzen du, baina inpartziala, zuzena eta oso umezalea (7)
Argazkiak: Nueva Españako Erresuma XIX. mendearen hasieran. Egilea: Antonio García Cubas ; Monterrey, 1826-1827 Egilea: William Smyth.






;


(1) Osio, Antonio María: Historia de la California, 1815-1848 / ms. Calisphere: http://content.cdlib.org/.
(2)  Douglass eta Bilbao, 245-246.
(3) Solaguren, 625.
(4) Bancroft, 426,
(5) Mariano Guadalupe Vallejo (1807-1890) politiko, militar eta lur-jabe kaliforniarra izan zen. Juan Bautista Alvarado (1809-1882), Alta Californiako gobernadorea 1836tik 1837ra eta 1838tik 1842ra.
(6) Bancroft, 428-429
(7) Bancroft, 471-472.

miércoles, 7 de febrero de 2018

SOLA ARRASATEARRA. GOI KALIFORNIAKO AZKEN GOBERNADOREA (3tik lehena)

Pablo Vicente Sola arrasatearra
Begi bistan dago gutxien espero denean ezustekoa gailentzen dela eta oraingoan ere halaxe izan da, Arrasateko Sola sendiaren ildoetatik barrena egin nuenean ez bainuen espero gaur dakardan aurkikuntza polita egingo nuenik. Egia esan, aurkitu baino bidera etorri zitzaidan albistea, Asun Garikano idazlearen eskutik. Berari zor diot ondoko lerroetako mamirik mamitsuena; beraz, bihoakio Asuni nire eskerrona. 

Solatarren protagonista berria Pablo Vicente Sola Arrizabalaga dugu. Arrasaten jaio zen, 1761eko martxoaren 2an.Nicolas de Sola Salinas eta Ursola Theresa de Arrizavalagaren hamalau seme-alabetako zortzigarrena genuen. Aita, Arrasateko alkate eta Probintziako Diputatu izandakoa, Obanosen (Nafarroa) jaioa zen; ama, berriz, Segurakoa (Gipuzkoa). Familiaren mailari zegokion heziketa ona jaso zuen. Kaliforniako urteetan ezagutu zutenek estatura ertainekoa zela diote, sendoa eta, garaiko deskribapenetan errepikatzen den formularekin esanda, de complexión florida.

Pablo Vicente Sola arrasatearra Alta Californiako hamabigarren eta azken gobernadore espainiarra izan zen (1815-1822), hain zuzen ere independentzia mugimenduek espainiar inperioa astintzen zuten garaian.

Pablo Vicente ez zen izan Kaliforniara joandako senide bakarra. Beste anaia bat ere, Faustino, bi urte gazteagoa frantziskotarra zen eta Kalifornian ihardun zuen 1786 ezkero. 1820an San Fernando Kolegioan hil zenean, 30 urte zeramatzan burutik eginda.

Oraingo gure protagonista 1815ean heldu zen Monterreyra, Fernando VII erregearen ordezkari gisa. Monterreyko biztanleek ikusgarrizko ongietorria prestatu zuten bere karguaz jabetzera zetorren Sola gobernadore berriarentzat. Ez, dena esan behar da, haren merituengatik, ez baitzuten ezagutzen, baizik eta irrikatan zeudelako Espainiako erregearekiko atxikimendua -eta Mexikoko iraultzarekiko arbuioa- erakusteko.
Monterreyko badia
Horregatik, 1815eko abuztuaren 30ean arrasatearraren ontzia Monterreyko badian azaldu zenean, bertan ziren inguruetako misiolari gehienak eta probintziako agintari militarrak; ospakizun handira huts egin nahi ez, eta haiekin batera biztanle zuri eta indio asko ageri ziren.

Monterreyko presidioa, adobezko etxeek osatutako karratua, zuhaitz adarrez apainduta zegoen bezperatik. Adar artean oliontziak zeuden han eta hemen zintzilik, seboz eginak,
Monterreyko presidioa
kotoizko metxarekin. Iluntzean, plaza hartan elkartuta, monterreytarrek gobernadorea agurtzeko aukera izan zuten, lanparatxo haien argitan paseatzen zuten bitartean.

Biharamunean, tropek ilaran itxoin zuten eliza atarian, eta gobernadorea haien artetik pasatu eta elizan sartu zenean Te Deum intonatu zuten denek, misioetako musikari indioek lagunduta eta kanoi eta moskete deskargek unearen solemnitatea azpimarratzen zutela. Funtzioa amaitzean, presidioko plazan, Solak hitza hartu eta miresmenez mintzatu zen Kaliforniaz eta bertako jendeaz.

Jarraian, Monterreyko damek prestatutako oturuntzaz gozatzeko unea izan zen gobernadore, ofizial eta misiolarientzat. Gelan sartzerakoan, zuriz jantzitako neskatila multzo bat hurbildu zitzaion Pablo Vicenteri, eskuan muin egitera. Mahaian, inguruetako mokadurik aukerakoenak zeuzkan zain: San Diegoko olibak, San Gabrielgo mahatsa eta ardoa, San Antonioko irinarekin egindako gozoak eta beste hamaika gutizia. Ondoren, presidioko plazan bertan zezenketa bat ikustera gonbidatu zuten.

Solak halakoak ikusteko ohitura zuen lehenago ere, eta ez zen beraz harritu zezena oldarrean atera zenean. Baina hurrena etorri zenaren antzekorik sekula ikusi gabea zen. Lau vaquero azaldu ziren zaldi gainean, grizzly hartz bat arrastaka zekartela lau hanketan lotutako soketatik. Amorratuta, libratzeko ahaleginak egiten zituen hartzak. Berehala, bi animaliak kate sendo batekin hanketatik lotu, mugitzeko dezenteko tartea zutela, eta sokak kendu zizkieten.

Zezena hartzaren kontra
Aurrez aurre geratu ziren bi piztiak. Zezenak burua beheratu eta mehatxuz begiratu zuen, eta hartza hanka gainean zutitu zen, hasieraren zain bezala. Baina hamar minutuz ez batak ez besteak ez zuten aurrera egin. Ikusleak urduritzen hasi ziren. Vaqueroak hurbildu eta zezena akuilatzen hasi ziren, oinaze orro batekin aurkariarengana jo zuen arte. Orduan hartza, hain gorputz astunean espero gabeko arintasunez, zezenaren lepora oldartu zen atzaparkada batekin, adarrak saihestuz, eta biek lurrean iraulka amaitu zuten. Hotsa ikaragarria zen, hauts hodeiak harrotu ziren, eta ikusleek oihu eta garrasi egiten zuten, odol erretenak ikusita eta borroka hiltzerainokoa izango zela konprenituta.

Halako batean zezenak, leher eginda eta egarrituta, mihia atera zuen, eta hartza handik heltzen saiatu zen posizioa aldatuz. Baina biziarekin ordaindu zuen ahalegina. Zezena erne zegoen, eta bat-bateko ekinaldi batekin arerioari adarra sartu eta, sekulako indarra eginez, airean gora bota zuen. Hartza zauri ikaragarri batekin erori zenean, zezenak, bere zauriekin amorratuta, abantailari eutsi zion; eta, bigarren ekinaldi batekin, konbatea itxi zuen.

Gauean, dantzaldi bat antolatu zen, lurralde hartan inoiz izandako dotoreena, baina gobernadorea garaiz erretiratu zen, hurrengo egunean San Carlos Misiora joatekoa baitzen, han ere ongietorria egin nahi zioten eta.

Biharamunean, San Carloserantz zihoala, misiolariak eta intsentsu-eramaileak eta indio asko atera zitzaizkion bidera Sola arrasatearrari, eta misioko elizaraino lagundu zioten prozesioan. Han, Junipero Serra, Juan Crespi eta Fermin Lasuenen hilobiak erakutsi zizkioten. Sola belaunikatu eta otoitzean egon
Pablo Vicente Solaren sinadura
zen luzaroan. Gero, meza nagusiaren ondoren, indioek beren jokoak erakutsi zituzten arkupeetan eseritako zurien aurrean. Margotuta eta lumaz apainduta, borroka itxurak egin zituzten, eta jarraian talde guztietako buruzagiak gobernadorearengana joan eta haren oinetan utzi zituzten armak.

Erakustaldia amaitu eta Sola gobernadorea bere zaldi gainera igo zenean Monterreyra itzultzeko, ikusitako guztiarekin ohoratua sentitzen zela esan zuen, eta gogoko izan zuela dena. Baina batik bat bi gauza egin zitzaizkiola deigarri: Monterreyko grizzlya eta San Carlosko indioen borroka itxura haiek, halakorik sekula ikusi gabea zela eta(1)


Argazkiak: Monterreyko portua. Egilea: Duflot de Mofras, Eugene; Monterreyko presidioaren ustezko itxura, 1800 inguruan. Egilea: Jack S. Williams; 





(1) Juan Bautista Alvaradoren lekukotzan oinarrituta dago kontakizuna. In Hittell, 633-640.

miércoles, 31 de enero de 2018

TRENA ARRASATEN: EHUN URTE



Vasco Navarro Trena – Anglo deitura galduta- Arrasatera heldu zela ehun urte betetzen dira otsailaren 15ean. Askok ezagutzen dugu 1919ko irailaren 3an inaugurazio arranditsua izan zela, Obra Publikoetako ministroaren eta Eduardo Dato diputatuaren presentziarekin. Baina trena Arrasatera hamazortzi hilabete lehenago ailegatu zen, Gasteiz Arrasaterekin lotuz. Beraz, 1918ko otsailaren 15 dugu beste mugarri historikoa, eta egun haren inguruko giroa aldatu nahi dut hona, trenari buruzko historia zentratzea laguntzen diguna. Donostiako “La Voz de Guipúzcoa” eta Gasteizko “La Libertad” egunkarietan zabal aritu ziren inaugurazioaren atarikoaz, eta horietatik hartu ditut ondokoak, “Una visita al Vasco Navarro” titulupean 1918k urtarrilaren 8an idatziak: 

“A las 8´30 de la mañana salimos de la coqueta estación que el Vasco Navarro tiene en la estación del Norte de Vitoria, con el señor de La Portilla, encargado de los trabajos de la línea. Mientras recorremos los 20 kilómetros que separan Vitoria del Alto de Arlabán el señor La Portilla nos va dando noticias interesantes.

“Cuando el Estado comenzó a tomar en serio la prolongación de esta línea, el tráfico era tan escaso que la recaudación anual era de cuarenta mil pesetas. Este año, y a pesar de no estar abierta la explotación más que hasta Escoriaza, cerraremos el año con una recaudación de ciento treinta mil pesetas. El número de viajeros de grande y chico recorrido que han circulado durante el año ha sido de ochenta mil y tenemos la seguridad de que cuando el recorrido Vitoria-Málzaga esté en explotación ese número se quintuplicará” 

Llegados a Escoriaza, los viajeros, muy numerosos, ocupaban mientras tanto el omnibús automóvil que hace el recorrido a Vergara, y nosotros, terminada ya la maniobra y formado el tren con unos vagones de chatarra para la Unión Cerrajera de Mondragón, y con el break de la Compañía nos dispusimos a seguir la marcha hacia la parte del ferrocarril aún no conocida” 

Bi egun geroago egunkari berdinek kronikarekin segitzen zuten, eta datu gehiagarriak oso interesgarritzat jotzen ditudanez gero, hona aldatzen ditut: 

“La distancia entre la estación de Escoriaza hasta la de Mondragón es de ocho kilómetros, por terreno llano y suave en el que abundan rectas. Como el convoy que nos conducía no era de viajeros, hicimos el viaje despacio para ver bien la línea y sus numerosas obras de fábrica. En los ocho kilómetros hay cuatro puentes de “fundación” de piedra sillería y tableros de cemento armado, y la línea está asentada en toda su extensión, circulando dos trenes diarios – uno en cada dirección- desde el mes de Noviembre último, trenes que por ahora no llevan más que mercancías.

El convoy se detuvo en Mondragón entre el nuevo y magnífico edificio que para oficinas ha inaugurado recientemente la Unión Cerrajera (1)y los antiguos edificios de la misma, y a pie seguimos hasta el emplazamiento de la estación. Del frontón mismo, situado a muy corta distancia, arranca una avenida costeada a medias por la Diputación de Guipúzcoa y la villa de Mondragón, con un coste de catorce mil duros. Estará orlada de árboles, así como todos los edificios de la línea –estaciones, almacenes etc.- pues la Diputación se ha mostrado generosa en la concesión de plantones. 

Esta avenida termina en un puente de piedra sillería y cemento armado – ya construido- y a su final se llega al emplazamiento de la estación, que tardará seis meses en estar terminada. El servicio se hará, pues, en una estación provisional. Los andenes serán amplios y habrá doce vías, muy suficientes para el tráfico, aunque allí ha de ser de gran importancia. Desde la estación de Mondragón está explanada la vía hasta la Cerrajera Cigarrola, o sea un kilómetro más adelante, interrumpiéndose ahí para reanudarse algo más adelante en dirección Vergara"

 Ikusten denez, trenbidea prest zegoen Zigarrolaraino. Eta handik aurrerako lanak, hots, Bergara artekoak aurrera eramaten ari ziren. Artean urtebete oso bat emango zen, trazatu osoa gertu eduki arte. Kazetariek La Portilla teknikoarekin hitz egin ahal izan zuten bazkaltzen zuten bitartean – Higinio Resusta Union Cerrajerako buruzagietakoa eta Arexola Leiba alkatea ere eseri ziren mahaira- eta honako hauxe publikatu zuten euren egunkarietan: 

“Como Vds. habrán visto está terminada por completo, a falta de ligeros perfiles, la línea hasta Mondragón, que se inaugurará al servicio público dentro de un mes. En cuanto el tiempo abonance, se empezarán a colocar traviesas y raíles desde Los Mártires en dirección Vergara. Queda un tramo central de unos cinco kilómetros entre Mondragón y Vergara. Si no ocurre nada imprevisto se terminará dentro del año 1918” 

“La Libertad” egunkarian, urtarrilaren 23an irakur zitekeen: 

“A partir del domingo 3 de febrero se abrirá la línea hasta Mondragón. La dirección ya tiene en su poder el billetaje e impresos necesarios, y todo el que lo desee puede hacer el bonitísimo viaje en el primer tren que arranque. Ya es hora, al cabo de treinta y un años en que fue empezado a construirse el que en 1887 llamábamos Anglo, que vitorianos y mondragoneses se fundan en estrecho abrazo de paz y amor, que son progreso, engrandecimiento y bienestar de las respectivas comarcas” 

Irekiera atzeratu egin zen otsailaren 15era arte. Ostirala zen eta “la Libertad” egunkariak “la obra de Dato” tituluarekin haren berri ematen zuen inaugurazioko egunean: 

“Desde hoy está abierto al público, y en explotación, el ferrocarril Vasco-Navarro desde Vitoria hasta Mondragón, cosa que se creía fácil hace treinta y un años, y que ahora debemos a Dato, a Dato y a Dato. El Vasco Navarro  nos ofrece, desde hoy, mercados importantísimos que ensanchan nuestra esfera de acción y nos traerán, abundosos, un intercambio de productos, que son dinero a torrentes, paz, bienestar, tranquilidad, engrandecimiento”
(1) Jakina, egungo Hotel Mondragon den eraikinari dagokio.


Argazkiak: JMVM
 

miércoles, 24 de enero de 2018

CLUB DEPORTIVO MONDRAGON. 1912




CDM-eko talde bat, 1925 inguruan
Idatzi nuen behin bazirudiela Arrasaten futbolaren sorrera ofiziala 1912an kokatu behar genuela, eta ez 1913an, historia idatziak orain arte esan ohi duen moduan. Gaurko honetan susmo horren egiaztapena dakart, izan ere elkarrizketa bat aurkitu dut Gasteizko “Heraldo Alavés” egunkarian, 1914ko maiatzaren 13an argitaraua. “Club Deportivo Mondragón” elkartearen kapitaina zen Jose Barrenarekin hitz egin zuen kazetariak, arrasatearrek Gasteizko Lakua futbol zelaian hiriburu hartako “New Club” taldearekin maiatzaren 10ean jokatu ondoren. Irakur dezagun: 

“Aprovechando la estancia en esta capital de la importante entidad de Mondragón “Club Deportivo” solicité y obtuve una interview con el capitán de dicho equipo señor Barrena, en la seguridad de que cuanto pudiera decirme tan notable jugador había de ser leído con interés por los sportmans de Vitoria. Fijada la entrevista para después de concluido el match amistoso de Lacua, me dirigí  directamente al “New Club” en cuya sala de juntas departimos amigablemente el señor Barrena y yo. Oigámosle:
   -          En Mondragón, como en todo Vasconia, existía desde hace tiempo una notable corriente de opinión a favor del sport y muy particularmente en pro del foot-ball. Para aunar los buenos deseos de todos pensamos en fundar una sociedad que fuera la encargada de llevar a la práctica los proyectos que el entusiasmo y buena voluntad de todos planeaba.

   -          ¿?

   -          El “Club Deportivo” cuenta ya con dos años y medio de existencia, pues lo fundamos en Diciembre de 1912, y cada día que pasa se robustecen sus filas con jóvenes ansiosos de educación física. En la actualidad contamos unos cien socios. Únicamente cultivamos el foot-ball y para nuestro entrenamiento tenemos un bonito campo. Hemos celebrado algunos encuentros desde nuestra fundación, siendo el que tuvimos en la última Pascua el que más realce nos dio. Fue jugando con el “Schooting” de Vergara, campeón de equipos de segunda categoría y que goza de gran fama en la región. El match fue duro y reñido y nuestra fue la victoria con dos goals por uno de ellos.

    -          ¿Y en Vitoria?


    -          Vitoria ha de procurar igualarse a sus hermanas y sabido es que tanto Guipúzcoa como Vizcaya, dándose cuenta de los grandes resultados que el sport aporta en beneficio del desarrollo físico, prestan con gran interés su valioso apoyo a toda iniciativa que en este sentido surge. Así es como os vascos han paseado en triunfo su bandera por todos los campos de sport de la península y han demostrado a los extranjeros que en España no hay sólo flamenco y quijotes, sino que empezando por los hijos de Vasconia, respira aires de verdadera cultura. 

  Al despedirme del simpático Barrena, me suplicó muy encarecidamente, hiciera constar lo muy agradecidos que salían de Vitoria por las atenciones de que habían sido objeto y anhelando sea muy en breve el día en que correspondiendo a la visita que nos hicieron, vaya en “New Club” a contender amistosamente con el “Club Deportivo” en el campo de sports de Mondragón” 

Jose Barrena Amilibia (Arrasate. 1894) ostikolari ospetsuak dioen bezala, "Club Deportivo Mondragón" 1912ko abenduan sortu zen, baina – lehen paragrafoko adierazitakoari erreparatuz- baieztatu behar da 1911tik bazela Arrasaten beste kirol elkarte bat, “Sociedad Sport”, batez ere txirrindularitzari lotua, baina pentsatzekoa da futbola ere garatzen zuela. Elkarte horren lehendakaria Jose Azkoaga Resusta zen. Eta “Club Deportivo Mondragón”eko lehendakaria, Rikardo Azkoaga Resusta genuen, aurrekoaren anaia gaztea. Biak Jose Maria “Maixor” Resusta Unión Cerrajerako enpresa gizonaren bilobak ziren. 

Aipatu partidu haren gainean ere ondokoa irakurtzen da, maiatzaren 12ko “Heraldo Alavés” egunkarian: 

Barrena arrasatearra Realarekin. Laugarrena eskuinetik. 1915
“El Club Deportivo forma un equipo muy apañadito, que dará quehacer, pues aun cuando ayer estuvo algo desgraciado, hay que tener en cuenta que en sus filas faltan elementos notables, que causas imprevistas les impidieron venir, siendo sustituidos por suplentes de menor empuje. En el Mondragón sobresalió el señor Barrena (jugador del primer equipo de la Real Sociedad de San Sebastián) siendo unánimemente elogiado su juego que es muy elegante. También se distinguieron los señores Herrasti y Arregui, extremo y medio derechas, respectivamente. 

Frantzisko Arregi
Al regreso al Club el coche en que venían los equipiers fueron objeto de una gran ovación y repetidos vítores a una y otra sociedad, que puede decirse que no cesaron hasta que a las diez de la noche emprendieron el regreso a Mondragón, tributándoseles entusiasta despedida. Hasta en breve que correspondamos a la grata visita que el domingo nos hicieron los simpáticos Deportistas. ¡Hurra el Club Deportivo de Mondragón! ¡Hurra el New-Club de Vitoria! 

Garbi dago garaiko futbol kroniketara ez zela artean grina iritsi. Azaldu behar da Arrasateko jokalariek toperaino beteta zihoan zaldi gurdi batean egin zResusta, Palacios; Herrasti, Barrena Riviere, Arregi eta Hevia (1-2-3-5 taktika) A! Eta Mondrak galdu egin zuen: New Clubek 4- Club Deportivo Mondragónek 0

Arrasateko futbolari buruz gehiago:

JOSE BARRENA
ANGEL ARREGI 
https://txemax3.blogspot.com.es/2017/07/angel-arregi-futbol-izar-arrasatearra.html

JESUS ERRASTI "LAWTON"
 
JOXE ERRASTI  
Argazkiak: JMVM, Karmen Uranga eta Kutxateka